آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١ - معرفي هاي گزارشي

معرفي هاي گزارشي


كليات
* كتابنامه ائمه اطهار
ناصرالدين انصارى قمى, چاپ اوّل, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٢٨٠ص, وزيرى.
كتاب شامل كتابنامه هاى نه تن از امامان معصوم(ع) است و در آن بيش از ١٦٠٠ كتاب معرفى شده است.
كتابنامه پيامبر اكرم(ص) اميرالمؤمنين, امام حسين(ع) و امام زمان(ع) به خاطر فراوانى در اين جا نيامده است.
از اين مجموعه ٢٧٠ كتاب, مجموعه هايى هستند كه به زندگى ائمه(ع) پرداخته و بقيه كتاب هاى مستقل درباره هر كدام از امامان(ع) مى باشد. بيشترين تعداد كتاب درباره امام مجتبى و كمترين آن درباره امام عسكرى(ع) مى باشد.

* اصطلاح نامه اصول فقه
چاپ اوّل, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٤٠٣ص, خشتى.
اين كتاب در راستاى طرح كلان اصطلاح نامه علوم اسلامى, تدوين شده است. نويسندگان كوشيده اند اصطلاحات اصول فقه را طبقه بندى كرده و محدوده اصطلاحات را مشخص كنند و اصطلاحات مشابه را به همديگر ارجاع دهند. فلسفه و كلام
* صهباى حج
عبداللّه جوادى آملى, چاپ اوّل, قم, مركز نشر إسراء, ١٣٧٧, ص٦١٧, وزيرى.
(صهباى حج) پژوهشى است عارفانه در معارف و آموزه هاى والاى حج. كتاب در چهار بخش سامان يافته است: ١) ابعاد حج ٢)اماكن حج ٣)مناسك حج ٤)زيارت. در بخش نخست از جايگاه, اهميت حج در انديشه اسلامى سخن رفته است; با عناوينى چون: حج, از اركان اسلام, حج تجليگاه كليت و دوام اسلام.
جهان شمولى حج از منظر قرآن كريم, سيماى حج در روايات, شرافت زمانى حج, حج تجسّم اصول عقايد, پيوند شئون حج با ولايت, ضرورت تطهير كعبه از توليت طاغيان و…
بخش هاى دوم و سوم بر اساس مناسك حج و عمره گوشه هايى از اسرار معارف حج و رازها و رمزهاى اين حركت عظيم الهى را مى نماياند, و چگونگى جاى هاى مقدس در سرزمين وحى را گزارش مى كند; عناوينى چون: ميقات, تشريع ميقات ها و راز نامگذارى آنها, حرم الهى و مكه, ويژگى هاى فقهى مكه جايگاه محورى كعبه, تعالى روح حج گزار ژرف نگر به مقام عرش, كعبه برترين معبد و …
بخش چهارم ويژه سخن از زيارت است و حضور در محضر اوست با عناوينى چون; اتمام حج و عمره با زيارت, زيارت حضور در بارگاه انسان كامل, زيارت جلوه اى از محبت, ادب حضور, ضيافت پيامبر, سيرت رفيع حق.

* الهى نامه
حسن زاده آملى, چاپ هفتم, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٥٦ص, وزيرى.
الهى نامه, مناجات نامه اى فارسى است كه به قول نويسنده از القاءات سبّوحى است كه از تحولاّت روحى و تفكرات عقلى و هيجان قلبى و هيجان شهودى به صورت طايفه اى از كلمات قصار به منصّه تحبير و ترصيف ظهور يافته است.

* رويكرد دينى در تهاجم فرهنگى
اصغرافتخارى ـ على اكبركمالى, چاپ اوّل, تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, ١٣٧٧, ٢٢٥ص, وزيرى.
نويسندگان در اين كتاب از رويكرد دينى در تهاجم فرهنگى سخن گفته و آن را در پنج فصل سامان داده اند. در فصل اوّل به اين پرسش پاسخ گفته اند كه اگر اديان الهى همه داراى جوهره واحدى هستند, چرا در تهاجم و تعارض با يكديگرند؟ در فصل دوم معناى دين و تهاجم فرهنگى مورد كاوش قرار گرفته است. در فصل سوم با بررسى دو دين مسيحيت و يهود, چگونگى وقوع تخريب در درون اديان بحث شده است.
در فصل چهارم از (تحديد دين) توسط جريانات مهاجم فرهنگى به عنوان يكى از نمودهاى تهاجم فرهنگى سخن رفته است و فصل پايانى به ابزارهاى تهاجم فرهنگى پرداخته است.

* معرفت شناسى از ديدگاه برخى فلاسفه اسلامى و غربى
سيد حسين ابراهيميان , چاپ دوم, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٢٤٤ص, وزيرى.
اين كتاب پايان نامه كارشناسى ارشد نويسنده در رشته الهيات و معارف اسلامى است و داراى ده فصل مى باشد: بحث هاى مقدماتى, تعريف شناخت, امكان شناخت, ريشه هاى اصلى شناخت, علم حصولى, اقسام مفاهيم كلى يا معقولات اوّلى و ثانى, گرايش پوزيتيويسم, اصالت حس يا عقل, ابزار شناخت و ارزش شناخت.
نويسنده كوشيده است در هر مورد آراى فيلسوفان اسلامى و غربى را به تناسب نقل كند و در مواردى نيز مورد نقد و بررسى قرار داده است.

* معرفت شناسى در عرفان
سيد حسين ابراهيميان, چاپ اوّل, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٢١٥ص, وزيرى.
نويسنده در اين كتاب به جايگاه والاى عقل و برهان و معرفت و شهود عرفانى, فرق هاى اين دو اسلوب و رابطه و پيوندآن دو و چگونگى متحد ساختن آن دو پرداخته است. در فصل اوّل ماهيت معرفت در عرفان بحث شده است و در فصل دوم جايگاه عقل از ديد عارفان بررسى شده است. در فصل سوم از علل و عوامل برترى و شرافت معرفت عرفانى بر معرفت عقلى و فلسفى بحث شده است. فصل چهارم از اتحاد عقل و شهود سخن گفته شده است. فصل پنجم از منزلت (معرفت عرفانى) در قرآن و احاديث سخن گفته شده است. در فصل ششم ابزار معرفت عرفانى مورد بحث قرار گرفته است.
در فصل هفتم مراتب معرفت عرفانى نشان داده شده است. در فصل هشتم از موانع موجود در راه معرفت عرفانى بحث شده است.
در فصل نهم زمينه ها و شرايط معرفت عرفانى مورد بررسى قرار گرفته است .
و در فصل دهم از معيار و ميزان صدق در معرفت عرفانى بحث شده است. قرآن و حديث
*اللباب فى علوم الكتاب
عمر بن علّى الدمشقى الحنبلى, چاپ اوّل, بيروت, دارالكتب العلميه, ١٤١٩, ٢٠جلد,وزيرى.
(اللباب) تفسيرى گسترده بر قرآن مجيد است كه مؤلف آن ابوحفص عمربن عليّ دمشقى, بروشنى شناخته نيست, امّا گستره آگاهى هاى موجود در تفسير وى نشان مى دهد كه او عالمى بوده است پر اطلاع.
او به سال ٨٧٩ زنده بوده است. بنابراين اثر وى از مجموعه آثار قرن نهم به شمار خواهد بود.اوّلين نقش را در تفسير دمشقى حنبلى, توجه به آيات در تفسير آيات ايفا مى كند. مؤلف در تبيين معانى واژه ها به تفصيل از (شعر) بهره گرفته است و در تفسير آيات به گستردگى, حديث مستند قرار گرفته است.
كتاب را چهار نفر بر اساس دو نسخه مقابله, تصحيح و تحقيق كرده اند, و در پانوشت ها منابع, اشعار, اقوال و احاديث را آورده و گاه توضيحاتى براى تبيين موارد مبهم آن افزوده اند.

*حق و باطل از ديدگاه قرآن
سيد محمدحسين بهشتى, چاپ اوّل, تهران, انتشارات بقعه, ص١٤٧,رقعى.
مجموعه اى است از سه جلسه بحث و گفتگو درباره (حق و باطل) از ديدگاه قرآن به ضميمه (تسليم حق بودن) كه بخشى است از بحث هاى تفسير شهيد مظلوم آية اللّه دكتر بهشتى. شيوه بحث در اين موضوع بسى شورانگيز و حق نمايانه است. ابتدا آن بزرگوار از حاضران خواسته است كه تصوّر خود را از مفهوم (حق و باطل) واگويند, آنگاه با دقت ديدگاه ها را تحليل كرده و مفهوم دقيق (حق و باطل) را با نگاهى موشكافانه به آيات بررسى كرده است.
مفهوم حق و باطل, هدفدارى نظام هستى, تفاوت جايگاه عمل انسان در اسلام و مكتب هاى مادّى, دعوت انبياء, دعوت به عدل و حق است, نقش حق خواهى در فعاليت هاى اجتماعى و تسليم حق بودن… از جمله عناوين اين كتاب است.

*سرود يكتا پرستى
سيد محمد حسين بهشتى, چاپ اوّل, تهران, انتشارات, بقعه, ١٣٧٨, ١٤٢ص, رقعى.
در اين مجموعه چهار بحث خواندنى از مباحث تفسيرى و تربيتى شهيد آية اللّه بهشتى آمده است. در بخش اوّل از فلسفه نماز با زبانى گويا سخن رفته است و در بخش دوّم كه قسمتى است از سلسله بحث هاى تفسيرى آن بزرگوار سخن از قبله است و تغيير آن,فلسفه تغيير قبله و گزارش و تحليل حوادث پيرامون آن در مدينه و مواضع مسلمانان و يهوديان درباره اين موضوع. (نماز چيست) كه عنوان رساله اى است كوتاه ولى جذاب و خواندنى كه بارهاى بار چاپ شده است, و يكجا در اين مجموعه آمده است. نماز وسطى نيز يكى ديگر از بحثهاى اين مجموعه است.

* تصنيف غررالحكم و دررالكلم آمدى
مصطفى درايتى و حسين درايتى, چاپ دوم, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٥٦٤ص, وزيرى.
تنظيم كنندگان غررالحكم و دررالكلم تلاش كرده اند كتاب غرر را بر پايه موضوع تنظيم كنند .بخش اوّل مباحث اعتقادى, بخش دوم مباحث عبادى, بخش سوم اخلاقى, بخش چهارم سياسى, بخش پنجم اقتصادى, بخش ششم اجتماعى است. فقه و حقوق
* الفوائدالمليّه
شهيد ثانى, چاپ اوّل, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٤٢٩ص, وزيرى.
كتاب شامل رساله اى از شهيد اوّل درباره نماز نافله است كه توسط شهيد ثانى شرح داده شده و مبانى و مدارك احكام نماز نافله بيان گرديده است. مصحح محترم آن آقاى محمد حسين مولوى با يارى تعدادى از محققان, آن را تصحيح و با چندين فهرست مفيد در دسترس محققان قرار داده اند. بحث هاى كتاب شامل خطبه كتاب, مقدمه, سنن مقدماتى, سنن مقارناتى, منافيات و خاتمه مى باشد.

* احكام خانواده
عبدالرحيم موگهى, چاپ سيزدهم, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٣٥٩ص, وزيرى.
اين كتاب درباره احكام متأهلين بر پايه فتاوى مرحوم امام خمينى تنظيم شده و قبلاً در همين مجله معرفى شده است.

* احكام بانوان
محمد وحيدى, چاپ بيست و ششم, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ١٥٩ص, رقعى.
اين كتاب قبلاً در همين مجله معرفى شده است.

* طهارت و نجاست اهل كتاب و مشركان در فقه اسلامى
محمد حسن زمانى, چاپ اوّل, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٣٥٦ص, وزيرى.
طهارت و نجاست اهل كتاب و مشركان از جمله مباحث پر بحث و جدّى در فقه مى باشد و تقريباً از قديم ترين مسايل فقهى است و آثار فراوان اجتماعى ـ فردى و بويژه در حوزه سياست بين الملل مترتب است. نويسنده تلاش كرده است اين بحث را در پنج فصل مورد بررسى قرار دهد: در فصل اوّل به شناخت و تعريف كافر, اهل كتاب و مشرك پرداخته است. نخست مفهوم كفر را بيان كرده آنگاه اقسام كافران را بر شمرده است . در فصل دوم به توحيد يا شرك اهل كتاب پرداخته است و دلايل معتقدان به هر كدام از دو نظريه را ذكر كرده است. در فصل سوم دلايلِ اثبات طهارت يا نجاست اهل كتاب, مورد بررسى قرار گرفته است . در فصل چهارم به تأييد طهارت اهل كتاب پرداخته شده و در فصل پايانى طهارت يا نجاست مشركان مورد بررسى قرار گرفته است. تاريخ و شرح حال
*دكتر شريعتى جستجوگرى درمسير شدن
سيد محمد حسين بهشتى,چاپ اوّل, تهران, انتشارات بقعه, ١٣٧٨, ١٠٩ص, رقعى.
دكتر شريعتى متفكر, جامعه شناس و مصلح بزرگ روزگار معاصر است كه بى هيچ گفتگويى در بيدارى نسل جوان پيش از انقلاب اسلامى و سوق دادن آن به سوى اسلام نقش شگرف و عظيمى داشته است. با همه گفتگوها درباره, انديشه, كار, و هدف شريعتى نيك انديشان گويا در اخلاص, سوز, پويايى و استوارگامى او در هدف ياد شده اش ترديدى ندارند. آية اللّه دكتر بهشتى از معدود عالمان و متفكران روحانى است كه زمان شناسى, درك استوار, اشراف بر جريان هاى و جارى هاى زمان, صلابت در انديشه, فراخ انديشى, سعه صدر و تحمل آراء ديگران را يكجا در خود داشت. متانت سخن و تسلّط بر نفس در شنيدن و نقد كردن او شگفت آور بود.در اين مجموعه كه شامل يك سخنرانى, دو جلسه نقد و بررسى و چند مصاحبه است, شهيد مظلوم به بررسى شخصيت, آثار, انديشه و تفكر شريعتى پرداخته است. در بخش نقد و برسى آن بزرگوار ديدگاه آقاى مصباح را درباره انديشه شريعتى درباره خاتميت نقد كرده است. اين مجموعه, نمونه اى است از تحليلى هوشمندانه, نقدى آگاهانه و منصفانه, برخوردى صميمى و اصلاح گرايانه با آراء.

*عبيد زاكانى
على اصغر حلبى, چاپ اوّل, تهران, طرح نو, ١٣٧٨, ٢٣٦ص, رقعى.
عبيد زاكانى به واقع از نادره هاى فرهنگ ايرانى ـ اسلامى است. گو اينكه عبيد بيشتر به هزل و هجوگويى شناخته شده است, امّا واقع اين است كه او عالمى است نكته بين و متفكرى است درد آشنا و درد شناس. آقاى حلبى كه پيشتر برخى از آثار عبيد را نشر كرده بود و در اثر فخيم خود (تاريخ طنز و شوخ طبعى) به لحاظ محتوى فكرى عبيد با آن اثر با او آشنايى هايى مبهم به هم رسانده بود, اكنون در نوشته اى مستقل مقرر ابعاد زندگى و انديشه و سبك نگارش عبيد را به نيكى شناسانده است. كتاب در پنج بخش سامان يافته است
بخش اوّل مقدمات بحث است و نگاهى گذرا به زندگانى عبيد, در بخش دوم از روزگار عبيد و وضع سياسى فرهنگى آن روزگار سخن رفته است و از معاصران عبيد.
بخش چهارم بحثى است سودمند در باب طنز و شوخ طبعى و علل گرايش بدان.
در بخش پنجم كه بايد آن را بخش اساسى كتاب دانست, انديشه هاى عبيد گزارش شده است. كتاب عبيد زاكانى با همه اختصار نكته دار و خواندنى است.

* اوّلين رئيس جمهور
محمّد جواد مظفر, چاپ اوّل, تهران, انتشارات سرير, ١٣٧٨, ٢٧٢ص, رقعى.
نزديك به بيست سال پيش مردم ايران در پى انقلاب شكوهمند اسلامى خويش به پاى صندوق هاى رأى رفتند تا اوّلين رئيس جمهور كشور را انتخاب كنند. آنچه در اين كتاب آمده است, شامل پنج گفتگوست در آستانه انتخابات. كتاب را مى توان نوعى تاريخ جريان هاى آن روزها برشمرد, كه خواننده مى تواند از جمله فضاى سياسى كشور وصف بندى هاى گوناگون در آن روزگاران را دريابد. افزون بر اين در شناخت كسانى كه در جريان انتخابات در ميدان بودند نيز نكات تأمل برانگيزى توان يافت.
گفتگوها را تنى چند از جوانان كه در آن روزگار دبيرخانه شوراى انقلاب را اداره مى كرده اند, سامان داده اند. آقاى مظفر ضمن مقدمه اى گويا چگونگى تدوين كتاب را واگفته, و با پانوشت هايى توضيحى در جاى جاى, كتاب ابهامات گفتگوها را زدوده است.

* شيخ عبدالرحمن جامى
نجيب مايل هروى, چاپ اوّل, تهران, طرح نو, ١٣٧٨, ٣٤١ص, رقعى.
عبدالرحمن جامى اديب و عارف بلندآوازه در ميانه سال هاى ٨١٧ ـ ٨٩٧ زيسته است. او از يكسو با دربارهاى ابوسعيد گوركانى و سلطان حسين ميرزا درآميخته بود و از سوى ديگر با دانشمندان و اهل مدرسه. جامى افزون بر اينها به خانقاهيان و صوفيان نيز تعلق خاطر نشان داده است. آنچه درباره جامى بويژه در سال هاى نخست پس از وى به قلم آمده است, گاه افسانه گونه است و گاه آميخته به اغراق و گزافه گويى و مرادگرايى. حضرت مايل هروى كه از سختكوشان در حوزه فرهنگ و ادب پارسى بويژه شناخت تصوف عرفان است, در اين نوشته كوشيده است از همه سمت و سوهاى سياسى, مذهبى, ادبى و عرفانى جامى, با نگاهى انتقادى تصويرى درست و بدور از پيرايه ها به دست دهد. كتاب در شش فصل سامان يافته است: در فصل اوّل از سياست, ادب و فرهنگ در عصر جامى سخن رفته است و در فصل دوم, از زندگانى و سفرهاى جامى. (جامى, در بارهاى سياسى عصر و پسندهاى عامِ فرهنگى ـ اجتماعى) عنوان فصل سوم كتاب است, و در فصل چهارم بستر ادبى و دانش ورى كه در آن جامى باليده گزارش شده است
جامى در پهنه عرفان و جامى پس از تيموريان, عناوين ديگر بخش هاى كتاب است.

* الخراج
غيداء خزنه كاتبى, چاپ اوّل, بيروت, مركز در اسات الوحده العربيّه, ١٩٩٧, ٤١٥ص, وزيرى.
نويسنده در اين كتاب (خراج) را در جامعه اسلامى از آغاز فتوحات يا اواسط قرن سوم هجرى به پژوهش نهاده است.كتاب با مقدمه اى از مورخ بلند آوازه عراقى عبدالعزير دورى آغاز مى شود كه وى اهميت بحث را واگفته و جايگاه اين پژوهش را در بحث خراج نمايانده است.
نويسنده ابتداء به تفصيل از منابع و مصادر بحث سخن گفته و حدّ و حدود بهره رسانى منابع و بهره گيرى از آنها را نشان داده است. چگونگى ارج گذارى نويسنده به اين مصادر, گو اينكه گاه پذيرفتنى نيست, امّا بسى روشمند و كارآمد است.
آنگاه در ضمن چهار فصل بحث خراج را پايان برده است. در فصل اوّل از خراج در روزگار خليفه دوم سخن گفته, و در فصل دوم از خراج روزگار حاكميت امويان. و فصل سوم عهده دار گزارش چگونگى خراج در عصر عباسيان است.
در فصل چهار از چگونگى وضع خراج, سياست خلفاء در آن, قوانين مرتبط با كارگزاران خراج بحث شده است و فصل پنجم ويژه بحث از (صواقى); است يعنى زمين هاى بى صاحب به هنگام فتح, و نيز اموال خانواده حاكمان و زمينها و املاك زبده گزينى شده از سوى حاكمان. فصل واپسين كتاب از (خراج) در نگاه فقيهان بحث كرده است .
(الخراج) نمونه اى از پژوهشى استوار, تتبّع و جستجويى شگفت در منابع و مصادر بسياركهن اند.

* بانوى كربلا حضرت زينب
بنت الشاطى,ترجمه سيدرضاصدر, چاپ سوم, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ١٧٦ص, وزيرى.
خانم دكتر عايشه بنت الشاطى از نويسندگان منصف اهل سنت است كه افزون بر كتاب هايى در زمينه تفسير, چندين كتاب درباره شخصيت هاى صدر اسلام نگاشته است كه از جمله آنها همين كتاب مى باشد كه توسط مرحوم آية اللّه صدر ترجمه شده است.
كتاب داراى فصولى از قبيل پدران و نياكان, سايه هايى بر گهواره, خردمند بانوى بنى هاشم, هجرت, بانوى كربلا, كاروان اسير, بازگشت كاروان, آخرين سفر, در پى خون خواهى و نداى جاويداست.
مترجم محترم در مواردى كه اشتباهات تاريخى براى نويسنده پيش آمده در پاورقى اصلاح كرده است.

* حقايق پنهان
احمدزمانى, چاپ دوم, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ٥١٠ص, وزيرى.
نويسنده در اين كتاب درصدد پاسخ گويى به شبهات و اتهاماتى است كه بر زندگى سياسى امام حسن(ع) وارد مى كنند.
چگونگى ساختار شخصيتى امام مجتبى, مسؤوليت هاى سنگين وى در دوران حاكميت امير مؤمنان(ع), دوران پر ماجراى امامت و خلافت ظاهرى, انگيزه هاى صلح, دوران ده ساله پايان عمر آن حضرت(ع) و تهاجم فرهنگى امويان و عباسيان و انگيزه هاى اين تهاجم را مورد بحث قرار داده است.

* از ساحل به دريا
جواد محدثى, چاپ اوّل, قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٨, ١٨٤ص, رقعى.
اين نوشته شامل مقالاتى است كه نويسنده به يادبودِ علما و بزرگان و شهدا و دوستان و آشنايان خود نوشته است و شامل چهاربخش خورشيدها, نادره ها, از جبهه شهادت و شهيدان گروهى مى باشد. متفرقات
* ماليه عمومى و اقتصاد دولت
دكتر يداللّه دادگر, چاپ اوّل, تهران, بشير علم و ادب, ١٣٧٨, ٢٥٧ص, وزيرى.
كتاب حاصل تجربه تدريس چندين ساله نويسنده در رشته اقتصاد است.
در فصل اوّل,ماليه عمومى مورد اشاره واقع شده است.
فصل دوم به جايگاه دو لت در اقتصاد پرداخته است. چهارچوب تصميم گيرى در بخش عمومى موضوع فصل سوم مى باشد. فصل چهارم به نقش دولت در تخصيص منابع اختصاص دارد. فصل پنجم و ششم مباحث مالياتى را مطمح نظر قرار داده است. فصل هفتم بودجه, تثبيت اقتصادى و توزيع درآمد را مورد بحث قرار مى دهد و فصل هشتم به تأمين اجتماعى, قرضه ملّى و ديگر مباحث ماليّه اشاره دارد.